همهء آنها از لحاظ دقت در ترجمه و مهارت اقتباس و بازى همسنگ و يكسان نيست . نمايشنامه‌هاى فارسى بسيار است ، اما چون اغلب آنها چاپ نشده است ، نمىتوان به عنوان آثار ادبى از آنها ياد كرد . از جمله كسانى كه در ترقى فن تئاتر كوشش فراوان كرده‌اند : عبد الحسين نوشين و حسين خيرخواه را مىتوان نام برد . نوشين ، اين هنرپيشه زبردست كه عاشق فن خود بود و در اروپا اين رشته را مشتاقانه آموخته بود ، نمايشنامه‌هاى مردم اقتباس از توپار « مارسل پانيول » و ولپن را كه خود با استادى تمام به فارسى اقتباس و ترجمه كرده بود چندبار با موفقيت و استقبال كم‌نظير مردم به معرض نمايش گذاشته و شهرت و رواجى بىمانند يافته است . ديگر از آثار او ترجمهء اتللوى شكسپير و پرندهء آبى مترلينگ است . نوشين در اصلاح بيان و « دكلاماسيون » نمايش كه اغلب ساختگى و غير طبيعى بود ، تغييرات و اصلاحاتى به عمل آورد و با اين اقدام اساسى خدمت بزرگى به هنر نمايش و تئاتر ايران انجام داده است . گروهى از هنرمندان و بازيگران معاصر ايران زير نفوذ و تحت تعليمات او با اين هنر آشنا شده‌اند . در نمايشهايى كه او اداره و رهبرى مىكرد ، با عدم وسائل و مشكلات فراوان ، استادى و كمالى ديده مىشد كه هنردوستان را شيفته مىكرد . » « 1 » تأثير علوم در ادبيات و هنر به نظر دكتر محسن هشترودى « مايه هنر ، احساس هنرمند است و از اين جهت ذهنيّت هنر مسلم به نظر مىرسد ، بدين معنى كه هنر با عالم درونى هنرمند بيشتر ارتباط دارد تا با عالم خارج ، اما احساس هنرمند با احساس سادهء فرد عادى تفاوت دارد . احساس هنر با انديشه‌اى باريك ، ژرف ، دقيق و عميق همراه است ؛ اين احساس خاص را كه آفرينندهء هنر و زاييدهء يك رشتهء مدركات عميق و انفعالات روحى دقيق است احساس هنرى مىناميم . همراهى و هممعنائى انديشه و احساس ، براى هنرمند ، يك نوع منطق خاص ايجاد مىكند كه فعاليت هنرى او را از ساير فعاليّتهاى حياتى وى متمايز و ممتاز مىسازد و از همين‌جا مىتوان دريافت كه بحثهايى از قبيل « هنر براى هنر » يا « هنر در خدمت اجتماع » و طبقه‌بنديهايى از قبيل سبكهاى « رومانتيك » و « كلاسيك » و « سمبوليك » تا چه ميزان اعتبارى و دلخواه خواهد بود .

--> ( 1 ) . براى كسب اطلاعات بيشتر نگاه كنيد به كتاب نخستين كنگرهء نويسندگان ايران ، تير ماه 1325 صفحه 169 به بعد .